Przewlekły ból

Przewlekły ból – czym jest i jak sobie z nim radzić?

Ból, choć nieprzyjemny, jest zjawiskiem jak najbardziej adaptacyjnym. Informuje nas o tym, że z naszym organizmem dzieje się coś złego. Pozwala w porę zareagować. Wyobraźcie sobie, że nie ma żadnego mechanizmu informującego Was o skaleczeniu, złamaniu czy zapaleniu gardła. Naprawdę, ciężko byłoby wtedy zadbać o swoje zdrowie i bezpieczeństwo. Ale dziś nie o tym, jak wygląda życie bez bólu. Chciałabym natomiast napisać kilka słów o tym jak radzić sobie w sytuacji, kiedy towarzyszy nam długotrwały ból oraz jak w tej sytuacji może pomóc psychoterapia.

Przewlekły ból

Ból jest zjawiskiem powszechnym. O tym jak bardzo powszechnym (i dokuczliwym zarazem) świadczy chociażby niewiarygodna ilość reklam leków przeciwbólowych atakujących nas z każdej strony. Również szeroka dostępność tych środków jest sugestywna. Supermarkety, stacje benzynowe a nawet małe osiedlowe spożywczaki mają w swojej ofercie podstawowe leki przeciwbólowe. Ale wróćmy tam, gdzie faktycznie miejsce leków, czyli do aptek. Okazuje się, że ponad 10% sprzedawanych leków ma związek z bólem. Jest to również najczęściej zgłaszana dolegliwość w gabinetach lekarzy pierwszego kontaktu.

Ból to „przykre doświadczenie zmysłowe i emocjonalne związane z rzeczywistym lub potencjalnym uszkodzeniem tkanek”*. Może mieć wiele przyczyn i lokalizacji oraz różny czas trwania. W sytuacji, kiedy utrzymuje się ponad trzy miesiące, mówimy o bólu przewlekłym. Problemem jest wtedy nie tylko fizyczne cierpienie . Ciężko jest pracować, uczyć się, utrzymywać kontakty – „normalnie żyć”. Pacjenci doświadczający bólu często wpadają w błędne koło – ból sprawia, że wycofują się z aktywności, pogłębia się ich izolacja (często również depresja) a to nasila dolegliwości bólowe. I tak koło się zamyka.

Pomocny w przerwaniu wspomnianego mechanizmu może być kontakt z psychoterapeutą. Nasze nastawienie, to jak interpretujemy różne wydarzenia i czemu poświęcamy naszą uwagę zauważalnie wpływa na nasilenie odczuwanego bólu oraz na jakość życia. I choć żaden terapeuta nie jest prostym zamiennikiem dla środków farmakologicznych, to ramię w ramię z lekarzem czy fizjoterapeutą może być członkiem interdyscyplinarnego zespołu zajmującego się bólem.

Psychoterapia bólu przewlekłego

Odstawienie leków nie jest ani warunkiem rozpoczęcia terapii ani jej uniwersalnym celem. Natomiast w rezultacie psychoterapii pacjenci nabywają różnego rodzaju umiejętności radzenia sobie z bólem, w wyniku czego działanie leków przeciwbólowych jest skuteczniejsze, a niekiedy można nawet z nich zrezygnować. Złagodzenie bólu jest tak naprawdę tylko jedną z korzyści, jakie psychoterapia może dać pacjentom. Równie ważne jest zwiększenie sprawności, poprawa nastroju, zmniejszenie lęku przed podejmowaniem aktywności a także poprawa relacji z bliskimi. Mówiąc inaczej – wyrwanie się z błędnego koła bólu, o którym pisałam wcześniej.

Jak dokładnie wygląda terapia poznawczo-behawioralna bólu przewlekłego opisuje w swojej najnowszej książce John D. Otis. Proponuje on terapeutom i pacjentom program terapeutyczny składający się z 11 sesji, każda z nich jest poświęcona nabywaniu innej umiejętności związanej z radzeniem sobie z bólem. Obejmuje m.in. podstawowe informacje na temat mechanizmów ważnych dla odczuwania bólu, naukę relaksacji i oddychania przeponowego, pracę z automatycznymi myślami (np. „Nie poradzę sobie”, „Ból mnie wykończy”), radzenie sobie ze stresem i złością oraz zapobieganie nawrotom. Tą samą ścieżką prowadzi poradnik dla pacjentów – są w nim zebrane najważniejsze informacje oraz podane ćwiczenia do wykonywania samodzielnie między sesjami.

Terapia przewlekłego bólu

Jak korzystać z programu Johna D. Otisa?

Trzeba natomiast pamiętać, że książka dr Otisa nie jest typowym poradnikiem samopomocowym i jej samodzielna lektura może nie być wystarczająca, żeby poradzić sobie z dolegliwościami bólowymi. Specjaliści korzystający ze wspomnianego protokołu terapeutycznego pewnie zgodzą się ze mną, że podstawą każdej terapii jest indywidualne podejście do pacjenta, szacunek dla jego podmiotowości i niepowtarzalności. Nie da się po prostu „wcisnąć” pacjenta w propozycje z książki. Opanowanie niektórych umiejętności samopomocowych z poradnika może wymagać więcej czasu, mogą pojawić się dodatkowe tematy do przepracowania, a może niektóre z rozdziałów nie znajdą zastosowania dla danego pacjenta. I tu po prostu niezastąpiony jest dobry terapeuta.

Dlatego jeśli zmagacie się z przewlekłym bólem, odbija się to na jakości Waszego życia, nastroju, pracy czy relacjach skontaktujcie się ze specjalistą. Będzie to pewnie większy wysiłek niż sięgnięcie po kolejną pigułkę przeciwbólową, ale korzyści, jakie można w ten sposób zyskać są tego warte.


Artykuł na podstawie:

Otis, J. D. (2018). Przewlekły ból. Terapia poznawczo-behawioralna. Podręcznik terapeuty. Sopot: GWP
Otis, J. D. (2018). Przewlekły ból. Terapia poznawczo-behawioralna. Poradnik dla pacjenta. Sopot: GWP

Dziękuję Gdańskiemu Wydawnictwu Psychologicznemu za udostępnienie ww. książek. To była dla mnie inspirująca lektura, będę do niej chętnie sięgać w pracy z moimi pacjentami.


*Otis, J. D. (2018). Przewlekły ból. Terapia poznawczo-behawioralna. Podręcznik terapeuty. Sopot: GWP, str. 12

1 komentarz

  • ArFeN 28 lipca 2019 at 22:58

    Czy to dotyczy również karku?

    Odpowiedz

Skomentuj